نەوت بۆچی هێندە گرنگە بۆ ئەمریکا؟ا
لێرەدا ئێمە چەند قۆناغێکی باس دەکەین:
١. پاڵنەری سەرەکیی ئابووریی ئەمریکا (شێوازی ژیان):
ئەمریکا گەورەترین ئابووریی جیهانە و بۆ هەموو جموجوڵێکی ڕۆژانە پێویستی بە وزە هەیە:
گواستنەوە و لۆجیستیک: ملیۆنان ئۆتۆمبیل، فڕۆکە، شەمەندەفەر و کەشتیی بارهەڵگر کە کەرتی بازرگانیی ناوخۆ و نێودەوڵەتی بەڕێوەدەبەن، بە تەواوی پشت بە بەرهەمە نەوتییەکان دەبەستن.
کەرتەکانی پیشەسازی و کشتوکاڵ: کارگە گەورەکان و ئامێرە پێشکەوتووەکانی کشتوکاڵ کە خۆراک بۆ سەدان ملیۆن کەس دابین دەکەن، بۆ کارکردنیان پێویستیان بە سووتەمەنی و وزە هەیە.
٢. پاراستنی بەهای "دۆلار" وەک دراوی یەکەمی جیهان:
یەکێک لە گرنگترین هۆکارە شاراوەکان پەیوەندی بە سیستەمی دارایی جیهانییەوە هەەیە:
نەوت بە دۆلار دەفرۆشرێت: لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە ڕێککەوتنی نێوان ئەمریکا و وڵاتانی هەناردەکەری نەوت (بە تایبەت سعودیە) وا کرد کە نەوت تەنها بە دراوی دۆلاری ئەمەریکی بفرۆشرێت (کە پێی دەوترێت پترۆدۆلار - Petrodollar).
کاریگەری لەسەر ئابووری:
ئەمە وایکردووە کە هەموو وڵاتێکی جیهان ناچار بێت هەمیشە یەدەگی دۆلاری هەبێت بۆ ئەوەی بتوانێت نەوت بکڕێت. ئەمەش بەهای دۆلار بە بەهێزی لە جیهاندا ڕادەگرێت و ڕێگە بە ئەمریکا دەدات قەرزە دەرەکییەکانی بە ئاسانی بەڕێوە ببات.
٣. کۆنتڕۆڵکردنی هاوسەنگیی هێز لە جیهاندا:
نەوت تەنها ماددەیەکی ئابووری نییە، بەڵکو چەکێکی ستراتیژییە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی سیاسی:
ڕێگری لە زلهێزەکانی ڕکابەر: ئەگەر وڵاتێکی وەک چین یان ڕووسیا کۆنتڕۆڵی ڕێڕەو و سەرچاوەکانی نەوتی جیهان بکەن، دەتوانن گوشارێکی زۆر لەسەر هاوپەیمانەکانی ئەمریکا (بەتایبەت ئەوروپا و ژاپۆن) دروست بکەن. بۆیە ئەمریکا دەیەوێت هەمیشە دەستێکی باڵای هەبێت لەم کایەیەدا.
ئاسایشی نەتەوەیی:
لە حاڵەتی قەیران و جەنگدا، ئەمریکایەک کە نەوتی خۆی هەبێت و وابەستەی دەرەوە نەبێت، زۆر بە ئاسانی دەتوانێت سوپا و هێزە چەکدارەکانی بجووڵێنێت بە بێ ئەوەی بترسێت لە پچڕانی هێڵی دابینکردنی سووتەمەنی.
٤. دروستکردنی هەلی کار و دەوڵەمەندیی ناوخۆیی
کەرتی نەوت و گاز لە ئەمریکادا سەدان هەزار کارمەند و ئەندازیار بە مووچەی بەرزەوە سەرقاڵ دەکات.
کۆمپانیا زەبەلاحەکانی ئەم کەرتی وزەیە (وەک ئێکسۆن مۆبیل و شەڤرۆلێت) بەشێکی گەورەی بازاڕی پشکەکان (وۆڵ ستریت - Wall Street) پێکدەهێنن و داهاتی باجی ئەوان بەشێکی زۆر لە بودجەی دەوڵەت پڕ دەکاتەوە.
بەکورتەیەک، بۆ ئەمریکا نەوت تەنها سووتەمەنی نییە، بەڵکو کلیلی مانەوەیە وەک دەسەڵاتی یەکەمی جیهان؛ چ لە ڕووی ئابووری، چ لە ڕووی سیاسەتی دەرەکییەوە.
