نەخۆشی تاوانباری ڕزگاربوو چییە و بۆچی لە قەیرانەکاندا توندتر دەبێتەوە؟
بۆچی مرۆڤەکان دوای ڕزگاربوونیان هەست بە تاوان دەکەن؟
نەخۆشیی تاوانباریی ڕزگاربوو (Survivor’s Guilt) دیاردەیەکی ناسراوە لە دەروونناسیدا. ئەم هەستە سروشتییە و بەو مانایە نییە کە کەسەکە لاواز یان ناتەندروستە. لە ڕووی زانستییەوە دەتوانرێت بەم شێوەیە ڕوون بکرێتەوە:
١. هاوسۆزی و پەیوەندیی کۆمەڵایەتیی مێشک
مێشکی مرۆڤ بە شێوەیەکی سروشتی بۆ ژیانی کۆمەڵ و گرووپ دروست کراوە. کاتێک کەسێک ڕزگار دەکرێت بەڵام کەسانی تر بریندار دەبن یان ون دەبن، مێشک بەردەوام دەبێت لە پرۆسێسکردنی ئازارەکانی “وەک ئەوەی ئازاری خۆی بێت.” هەر لەبەر ئەم هۆکارە کەسەکە بە نائاگایی پێی وایە کە نادادپەروەرییە دڵخۆش یان سەلامەت بێت.
٢. هەوڵی مێشک بۆ دۆزینەوەی هۆکار
مێشکمان حەزی لە قبوڵکردنی ڕووداوی هەڕەمەکی و ڕووننەکراوە نییە. دوای ڕزگاربوون، عەقڵ دەست دەکات بە پرسیارکردن کە “بۆچی ڕزگارم بوو؟” و هەندێک جار بۆ ئارامبوونەوە، تاوانەکە دەخاتە سەر خودی خۆی؛ تەنانەت ئەگەر هیچ ڕۆڵێکی لە ڕووداوەکەدا نەبووبێت.
٣. بەراوردکردنی خۆیان بە کەسانی تر
لەم جۆرە بارودۆخانەدا کەسەکە خۆی بەراورد دەکات بەو کەسانەی کە ئازاریان پێ گەیشتووە. ئەم بەراوردکردنە دەتوانێت وایان لێ بکات هەست بکەن کە “شایەنی” ڕزگاربوونیان نین یان وەک ئەوانی دیکە ئازاریان نەچێشتووە و ئەمەش بارودۆخێک بۆ هەستکردن بە تاوانباری دروست دەکات.
٤. کاردانەوە بەرامبەر شۆک و فشاری توند
دوای بارودۆخی مەترسیدار بۆ سەر ژیان، کۆئەندامی دەمار لە ئامادەباشییەکی بەرزدا دەمێنێتەوە. تاوانباریی ڕزگاربوو یەکێکە لەو ڕێگایانەی کە مێشک شۆک، ترس و خەم و پەژارە پرۆسێس دەکات.
هەستی تاوانی ڕزگاربووان زۆرتر لە چ دۆخ و ڕووداوێکدا دەردەکەوێت؟
ئەم هەستە بەزۆری لەو بارودۆخانەدا دەبینرێت کە کەسەکە ڕزگاری بووە، بەڵام مێشک و هەستەکانی هێشتا لەگەڵ ئەو کەسانەدایە کە بریندار بوون یان لە ژیاندا نەماون:
ڕووداوە لەناکاوەکان و ڕووداوی هاتووچۆ: لە ڕووداوەکانی وەک بوومەلەرزە، ئاگرکەوتنەوە یان شەڕەکاندا، زۆرجار ڕزگاربووان تووشی ئەم سندرۆمە دەبن، چونکە مانەوەیان بەزۆری بەڕێکەوتە و عەقڵ بەردەوام پرسیار دەکات: “بۆچی من ڕزگارم بوو و ئەوان نەیانتوانی؟”
لەدەستدانی کەسانی خۆشەویست بەهۆی نەخۆشییەوە: کاتێک کەسێک لە نەخۆشییەکی گران ڕزگاری دەبێت، ڕەنگە هەست بکات بەردەوامبوونی ژیانی خۆی یان تەندروستبوونی نادادپەروەرانەیە.
ئەزموونە هاوبەشە پڕ لە سترێس: وەک خزمەتکردنی سەربازی، زیندان، کۆچی زۆرەملێ یان قەیرانی مرۆیی. ئەوانەی کەمتر تووشی زەبر بوون یان زووتر ڕزگاریان بووە، زیاتر ئەزموونی دەکەن.
خۆکوشتن یان مردنی کتوپڕی ئازیزان: ڕزگاربووان لە دڵی خۆیاندا بیر لەوە دەکەنەوە: “خۆزگە شتێکم کردبا” یان “بۆچی هێشتا لێرەم؟”
ڕزگاربوون لە ساتێکی زۆر هەڕەمەکی (ڕێکەوتی): بڕیارێکی بچووک وەک درەنگ گەیشتن یان گرتنەبەری ڕێگایەکی جیاواز دەتوانێت کەسێک ڕزگار بکات. ئەم هەڕەمەکییە تاوانباری چڕتر دەکاتەوە.
نیشانەکانی نەخۆشیی تاوانباریی ڕزگاربوو
نیشانەکانی ئەم دۆخە تەنها هەستێکی سادە نییە، بەڵکو کۆمەڵێک کاردانەوەی دەروونییە:
سەرقاڵبوونی بەردەوامی مێشک: مێشک لە دۆخی مانەوەدا دەمێنێتەوە و هەوڵ دەدات ڕووداوەکە مانا بکاتەوە.
تاوانباریی بەهۆی بارودۆخەوە: کەسەکە پرسیاری بێ وەڵام دەکات: “بۆچی ڕزگارم بوو؟”، “بۆچی نەیانکرد؟”.
تاوانبارکردنی خۆت بەبێ هۆکار: چێژوەرنەگرتن لە ژیان، هەستکردن بە ناشایستەبوون بۆ بەختەوەری، سزادانی خۆت بە زیادەڕۆیی لە کارکردن، یان خۆگۆشەگیرکردن.
کشانەوە و دوورکەوتنەوە لە خەڵک: زۆر کەس بێدەنگ دەبن و هەستەکانیان سەرکوت دەکەن چونکە پێیان وایە ئازارەکانیان بە بەراورد لەگەڵ کەسانی تر کەمە.
جیاوازیی نێوان تاوانباریی ئاسایی و نەخۆشیی دەروونی
تاوانباریی سروشتی: کاردانەوەیەکی مرۆیی و چاوەڕوانکراوە. لەگەڵ تێپەڕبوونی کات و وەرگرتنی پشتیوانی، ئارامتر دەبێتەوە و کەسەکە دەتوانێت بە ژیانی ڕۆژانەیدا بڕوات.
نەخۆشیی ڕزگاربوو: کاتێک تاوانبارییەکە دەبێتە بەردەوام و دڵتەنگکەر. کەسەکە بە قووڵی باوەڕی وایە تاوانبارە. ئەم دۆخە کاریگەریی لەسەر کارکردن، پەیوەندییەکان و تەندروستیی دەروونی دەبێت و بە تێپەڕبوونی کات ڕەنگە بەهێزتر ببێت.
چۆن مامەڵە لەگەڵ تاوانباریی ڕزگاربوو بکەین؟
قبووڵکردنی هەستەکە: تاوانباریی مانەوە لە ژیان نیشانەی دڕندەیی نییە؛ نیشانەی پەیوەندیی سۆزداری و مرۆڤایەتیی تۆیە.
جیاکردنەوەی هەست و ڕاستی: تەنها لەبەر ئەوەی هەست بە تاوان دەکەیت، مانای ئەوە نییە کە بەڕاستی تاوانباریت.
قسەکردن لەبارەیەوە: هێشتنەوەی هەستەکان لە ناوەوە خراپترت دەکات. قسەکردن لەگەڵ کەسێکی متمانەپێکراو یان ڕاوێژکار یارمەتیدەرە.
مافی ژیان: دەکرێت خەم بۆ کەسانی تر بخۆیت و هێشتا مافی ئەوەت هەبێت بۆ خۆت بژیت.
بەخشینی مانا بە ژیان: مانەوە بگۆڕە بۆ دەرفەتێک بۆ مانا، یارمەتی، یان میهرەبانی، نەک ئامرازێک بۆ زیانگەیاندن بە خۆت.
داواکردنی یارمەتیی پیشەیی: ئەگەر هەستەکە دەستی بەسەر خەوتن، پەیوەندییەکان یان ئارامیی دەروونیتدا گرتووە، وەرگرتنی یارمەتی نیشانەی گرنگیدان بە خۆتە.
کۆتایی: مانەوە، چوونە پێشەوە و دڵخۆشبوون، خیانەت نییە لە کەسانی دیکە، بەڵکو ڕێگەیەکە بۆ پێدانی مانا بە ئازارەکان و گۆڕینی بۆ گەشەکردن و بەزەیی زیاتر بۆ خۆت و ئەوانی دیکە.