بەهۆی ئەم شەڕەوە داهاتووی نەوت چی بەسەر دێت؟
(شیکارییەکی قووڵ).....
نەوت تەنها شلەیەکی ڕەش نییە کە ئامێرەکان دەخاتە کار، بەڵکو دەماری سەرەکیی ئابووریی جیهانە و هەمیشە یەکەمین قوربانی (یان براوە)ی جەنگ و قەیرانە سیاسییەکانە. لەگەڵ هەڵگیرسان و فراوانبوونی گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکانی ئێستا، بازاڕی نەوت خاوەنی یەکێک لە هەستیارترین قۆناغەکانیەتی. ئایا شەپۆلێکی نوێی قەیرانی وزە چاوەڕێمان دەکات و نەوت لوتکەی نوێ تۆمار دەکات، یان بازاڕ دەتوانێت خۆی جێگیر بکات؟
بۆ تێگەیشتن لە داهاتووی نەوت لە سێبەری ئەم شەڕەدا، دەبێت وردبینەوە لەم چەند پاڵنەرە سەرەکییە:
١. هەڕەشە لەسەر ژێرخانی وزە و کەمبوونەوەی خستنەڕوو (Supply) یەکەمین ترسی بازاڕەکانی وزە لە کاتی شەڕدا، بەئامانجگرتنی پاڵاوگەکان، کێڵگە نەوتییەکان، یان بۆرییە گواستنەوەکانە. کاتێک وڵاتانی بەشدار لە ململانێکاندا توانای بەرهەمهێنان یان هەناردەکردنیان کەمدەبێتەوە، بڕی نەوتی بەردەست لە بازاڕدا (Supply) کەم دەبێت. لە بازاڕیشدا یاسایەکی سادە هەیە: کاتێک کاڵایەک کەم دەبێت و خواست لەسەری وەک خۆیەتی یان زیاد دەکات، نرخەکەی ڕاستەوخۆ بەرز دەبێتەوە.
٢. مەترسی داخستنی گەرووە ستراتیژییەکان بەشێکی زۆری نەوتی جیهان لە ڕێگەی دەریاییەوە دەگوازرێتەوە، بەتایبەت بە ناو گەرووە ستراتیژییەکانی وەک گەرووی هورمز یان بابولمەندەب. هەر گرژییەک کە ببێتە هۆی وەستاندنی کەشتییە نەوتهەڵگرەکان لەم ناوچانەدا، دەبێتە هۆی دروستبوونی شۆکێک لە بازاڕدا. تەنانەت ئەگەر گەرووەکانیش دانەخرێن، بەرزبوونەوەی مەترسییەکان وادەکات تێچووی دڵنیایی (Insurance) کەشتییەکان چەند هێندە زیاد بکات، کە ئەمەش ڕاستەوخۆ دەچێتە سەر نرخی کۆتایی بەرمیلێک نەوت.
٣. ڕۆڵ و کاردانەوەی ئۆپێک پڵەس (OPEC+) لە کاتی قەیرانەکاندا، هەموو چاوەکان دەچنە سەر ڕێکخراوی وڵاتانی هەناردەکاری نەوت و هاوپەیمانەکانی (OPEC+). ئایا ئەوان ئامادەن قەبارەی بەرهەمهێنان زیاد بکەن بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییەی بەهۆی شەڕەوە دروست بووە و دابەزاندنی نرخەکان؟ یان بڕیار دەدەن بەرهەمهێنان وەک خۆی بهێڵنەوە بۆ ئەوەی زۆرترین قازانج لە بەرزبوونەوەی نرخەکان بکەن؟ بڕیارەکانی ئەم ڕێکخراوە یەکلاکەرەوە دەبێت بۆ ئاراستەی چارتەکانی نەوت.
٤. ترس لە لێدانی گورز لە ئابووریی جیهانی و هەڵاوسان بەرزبوونەوەی نرخی نەوت وەک دۆمینە وایە؛ کاریگەری لەسەر هەموو کەرتەکانی تر دادەنێت. گرانبوونی نەوت واتە گرانبوونی تێچووی گواستنەوە و بەرهەمهێنانی کاڵاکان، ئەمەش هەڵاوسان (Inflation) بەرز دەکاتەوە. کاتێک هەڵاوسان بەرز دەبێتەوە، بانکە ناوەندییەکان (وەک فیدڕاڵیی ئەمریکا) ناچار دەبن ڕێژەی سوود بەرز بهێڵنەوە یان بەرزی بکەنەوە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی دۆخەکە، کە ئەمەش لە کۆتاییدا گەشەی ئابووری خاو دەکاتەوە و لەوانەیە دواتر ببێتە هۆی کەمبوونەوەی خواست لەسەر نەوت.
٥. کاردانەوەی مامەڵەکاران (Traders) لەسەر چارتەکان لە ڕوانگەی شیکاریی تەکنیکی و بازاڕەکانی فۆڕێکسەوە، هەواڵی شەڕ دروستکەری ناجێگیرییەکی زۆرە (High Volatility). مامەڵەکاران زۆرجار بە پشت بەستن بە "ترس" دەست دەکەن بە کڕین (Panic Buying)، ئەمەش وا دەکات نەوت (WTI یان Brent) بە خێرایی ئاستەکانی بەرگری (Resistance) بشکێنێت.
